Yeni Osmanlıcılık Arayışları
21 Ocak 2016
Quis Custodiet İpsos Custodes?
21 Ocak 2016

Ebu Müslim Horasanî Kürt Müydü?

1. Giriş

“Kürt Alevîliği” iddiasında olanların ortaya attığı tezlerden biri, Ebu Müslim Horasanî üzerinden ileri sürülmüştür. Buna göre Ebu Müslim Horasanî, Kürt kökenlidir ve Alevîlerin Ebu Müslim Horasanî’yi sevmesine bakarsak, Alevîlik bir Kürt yaratmasıdır. Bu iddia değişik şekillerde sözde bazı Kürt yazarları tarafından dile getirilmiştir. Kürtçü yazın Ebu Müslim Horasanî’nin Kürt olduğu iddiaları ile doludur.
Ekrem Cemil Paşa’ya göre Ebu Müslim, Horasan Kürtlerindendir. Yine ona bildirdiğine göre, “Kürtler her taraftan akın akın, O’nun yükselttiği kurtuluş bayrağının altında toplandılar. Hz. Ali’nin çocukları da Kürtlere katıldı. (…) Ali’nin çocuklarından Ebû Abbas ibni Abdullah’ı, İslâm Halifesi olarak ilân etti.” (Ekrem Cemil Paşa, 1998:103).

Nuri Dersimi ise Ebu Müslim Horasanî hakkında şunları yazmaktadır: “Şiâ Partisi’nde iş başına İbrahim adında fakat Ebu Müslim Horasanî olarak bilinen bir Kürt genci geçerek Emevî ordularını tarumar etmiştir” (Dersimi, 1997:153). Aynı yazara göre, Ebu Müslim’in, Horasan’da bir Kürt bağımsızlığı fikrine kapıldığını düşünen Abbasi halifesi Ebu Cafer Mansur, Ebu Müslim’i oradan kaldırmakta tereddüt etmemiştir (Dersimi, 1997:154-155). Nuri Dersimi, başka yerlerde de Ebu Müslim’den Kürt olarak bahsetmiştir. Hatta Dersimi’ye göre Ebu Müslim, “çok büyük bir Kürt kumandanı”dır (Dersimi, 2004:67).

Cigerxwin, “Kürdistan Tarihi” adlı kitabında Ebu Müslim Horasanî’nin Kürt Rewandi aşiretine mensup olduğunu yazmıştır (Aktaran: Çem, 2010: 243).

Cemşit Bender’in İhsan Nuri, İbn-i Kuteybe, İbn-i Halikan ve El Hanbelî’den aktardığına göre, Ebu Müslim, Horasan Kürtlerindendir (Bender, 2000:149; Bender, 1993:44). Başka bir yerde ise aynı Bender, Ebu Müslim’in 719 yılında Güneydoğu Anadolu’da dünyaya geldiğini yazmıştır (Bender, 1993:69). Kürt Serdarı Ebu Müslim, Kürt kökenli kitleleri harekete geçirmiştir (Bender, 1997:45). Bender’e göre; “Kürt Serdarı Ebu Müslim Horasanî, (…) Zerdüştlük ve Yezidîliğin geleneksel yapısını İslâmî örtü altında sunmuş ve uygulamaya koymuştur” (Bender, 2000:150; Bender, 1993:45). Burada diğer iddiaları bir yana bırakarak ifâde etmek gerekir ki, Ebu Müslim Horasanî hayatta iken Yezidîlik denen bir inanç yoktu.

Faik Bulut, Ebu Müslim Horasanî’nin İsfahan’da Kürt bir ailenin çocuğu olarak muhtemelen 719 yılında dünyaya geldiğini aktarmaktadır (Bulut, 1998:418).

Mehmet Bayrak ise birçok yerde Ebu Müslim Horasanî’nin Kürt kimliğine değinmiştir (Bayrak, 2014:17). Ermeni tarihçi Arşak Poladyan’a dayanarak Ebu Müslim’in Kürt kökenli olduğunu İbn-i Kuteybe, İbn-i Halikan ve el-Hanbeli gibi Ortaçağ İslâm tarihçilerine dayandırmıştır (Poladyan, 1991: 41’den naklen Bayrak, 2014:22, 61). Ondan, “etkin ve saygın yönetici”, “Kürt lider” (Bayrak, 2014:22), “efsaneleşmiş kişilik”, “Kürt kökenli devlet adamı ve komutan” (Bayrak, 2014:61) olarak bahseden Bayrak, daha da ileri iddialara girişerek; “Kürt Alevîliğinde, Ebu Müslim ile Ali, adeta özdeşleştirilmiş” diye yazmıştır (Bayrak, 2014:61). Yine Bayrak’a göre Kızılbaşlar, Babekiler, Hurremiler, İsmaililer ve Ahiler kurucuları olarak Ebu Müslim Horasanî’yi görmektedirler (Bayrak, 2014:71).

Munzur Çem’in bildirdiğine göre, onun doğup büyüdüğü bölgede Ebu Müslim Horasanî, “büyük saygı duyulan, Ali ile hemen eş düzeyde görülen biri”dir. Büyükleri dua ederken sık sık onun adını anmışlardır (Çem, 2010: 241). Yine Çem’e göre, Ebu Müslim Horasanî, Dersim Alevîleri arasında Hz. Ali ile Hz. Hüseyin düzeyinde kutsallığa sahiptir (Çem, 2010: 129). Hatta Ebu Müslim Horasanî, “Alevîliğin üzerinde şekillendiği inançların mensuplarına oldukça yakın” durmuştur (Çem, 2010: 355).

Bu çalışma, esas itibarıyla Ebu Müslim Horasanî’nin etnik kökeni, dinî inancı ve Alevîlik üzerindeki etkisi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Çalışmamızın cevap aradığı sorular şunlardır: Ebu Müslim Horasanî’nin etnik kökeni nedir? Ebu Müslim Horasanî, hangi inanca sahiptir? Ebu Müslim Horasanî’nin Alevîlik üzerindeki etkisi nedir? Ebu Müslim Horasanî’nin Alevî inancı ve kültüründeki yeri nasıldır? Ebu Müslim Horasanî, neden Alevîlik’te kendine yer bulabilmiştir?

Değişik çalışmalarda Eba Müslim, Ebu Müslim, Eba Müslim Xoresanî, Ebu Müslim Xoresani, Eba Müslüm, Eba Müslüm Xorasani, Ebu Müslimi Kürdî vb. gibi farklı şekillerde anılan tarihî şahsiyet, Ebu Müslim Horasanî olarak kullanılmıştır.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir